Life span en health span

Life span en health span

Je wordt ouder. Dat is geen mening, dat is een feit. Maar hoe je ouder wordt? Dáár heb je gelukkig wél invloed op. Het verschil tussen life span (hoe oud je wordt) en health span (hoe lang je je goed voelt) zit vaak niet in geluk, maar in leefstijl. En nee, je hoeft geen marathon te rennen of elke ochtend bleekselderijsap te drinken.

Een handig ezelsbruggetje is BRAVOS. Klinkt als een Spaans applaus, maar het staat voor vijf factoren die samen je gezondheid bepalen: Bewegen, Roken, Alcohol, Voeding, Ontspanning, Slapen en Stress.

Bewegen
Je lichaam is gemaakt om te bewegen, niet om vast te groeien aan de bank. Dagelijks een stevige wandeling, fietsen of tuinieren doet al wonderen. Je gewrichten blijven soepeler, je hart blijer en je hoofd helderder. En het mooie? Je hoeft er geen sportabonnement voor te hebben. De trap nemen telt ook.

Roken
Deze is simpel. Stoppen met roken is misschien wel de krachtigste manier om je health span te verlengen. Je longen knappen ervan op, je bloedvaten worden dankbaar en je portemonnee ook. Twee vliegen in één klap, zonder vliegenmepper.

Alcohol
Een glaasje op z’n tijd is gezellig. Maar dagelijks meerdere glazen? Dat tikt aan. Minder alcohol betekent betere slaap, meer energie en een lever die niet overwerkt raakt. Je hoeft echt geen monnik te worden, maar een beetje matiging helpt.

Voeding
Zie voeding als brandstof. Gooi je er rommel in, dan gaat de motor sputteren. Groente, fruit, volkoren producten, gezonde vetten en voldoende eiwitten helpen je spieren sterk te houden en je weerstand op peil. En ja, af en toe een stukje taart mag. Het leven moet ook leuk blijven.

Ontspanning en stress & slapen
Chronische stress is een sluipmoordenaar voor je gezondheid. Voldoende slaap, tijd voor hobby’s, sociale contacten en af en toe niets doen zijn geen luxe, maar noodzaak. Je batterij moet immers ook opgeladen worden.

Het goede nieuws? Je hoeft niet alles tegelijk perfect te doen. Elke kleine verbetering telt. Een extra wandeling. Een glas water in plaats van wijn. Een avond eerder naar bed.

Life span kun je niet volledig sturen, maar je health span wel. En zeg nou zelf: wat heb je aan honderd kaarsjes op je taart als je ze niet zelf kunt uitblazen?

Bronnen en verdieping

Voor wie zich verder wil verdiepen in de wetenschappelijke onderbouwing van leefstijl en gezondheid, verwijzen wij naar publicaties en dossiers van het RIVM. Deze informatie is gebaseerd op grootschalig epidemiologisch onderzoek en landelijke gezondheidsmonitoring.

Als leefstijlcoach bekijk ik het effect van een gezonde leefstijl niet alleen globaal, maar vooral in relatie tot de leeftijd waarop je begint. De impact op zowel life span (hoe lang je leeft) als health span (hoe lang je gezond en vitaal blijft) verschilt namelijk per levensfase.

Beginnen tussen 30–40 jaar
Wie al rond de 30 à 40 bewust gezond gaat leven, profiteert het meest van de cumulatieve voordelen. Studies laten zien dat mensen die gezonde leefstijlfactoren (zoals goed eten, niet roken, matig alcoholgebruik, bewegen en een gezond gewicht) consequent opvolgen, tot meer dan een decennium langer kunnen leven dan mensen met ongezonde gewoonten.

Daarnaast suggereren sommige onderzoeken dat adoptie van meerdere gezonde gewoonten rond de 40 leidt tot aanzienlijke levensverlenging (tot meer dan twintig extra jaren in modellen die veel factoren tegelijk meenemen).

Beginnen tussen 40–50 jaar
Het midden van je leven is een kritieke periode. Wetenschappers die naar leefstijlpatronen rond middelbare leeftijd hebben gekeken, zien dat gezonde gewoonten die in deze fase worden aangeleerd—bijvoorbeeld een plantaardig dieet en regelmatige beweging—de kans op gezond ouder worden (zonder chronische ziekten) significant verhogen.

Voor mensen rond 50 laten epidemiologische studies zien dat degenen met vijf gezonde leefstijlfactoren gemiddeld ruim een decennium langer leven in vergelijking met mensen zonder deze gezonde gewoonten.

Beginnen tussen 50–60 jaar
Ook later beginnen heeft duidelijke voordelen: onderzoek toont aan dat zelfs op latere leeftijd een gezonde leefstijl de sterfte verlaagt en de levensduur verlengt. Mensen van 50 jaar met een gezonde leefstijl hebben bijvoorbeeld een substantiële toename van jaren zonder chronische ziekten vergeleken met ongezonde leeftijdsgenoten.

Studies onder oudere volwassenen laten bovendien zien dat een gezonde leefstijl (zelfs zonder genetische bescherming) nog steeds jaren toevoegt aan de levensverwachting, ook als je pas op latere leeftijd begint.

Samengevat

• Hoe eerder je begint, hoe groter het cumulatieve effect op zowel life span als health span; beginnen rond 30–40 kan een levenslange winst van meer gezonde jaren opleveren.

• Beginnen rond 40–50 is nog steeds krachtig en kan de kans op gezond ouder worden sterk verbeteren.

• Beginnen tussen 50–60 blijft waardevol: nog steeds meer gezonde jaren en langere overleving dan zonder leefstijlverbetering.

Roken
https://www.rivm.nl/tabak

Alcoholgebruik
https://www.rivm.nl/alcohol

Overgewicht en voeding
https://www.rivm.nl/overgewicht

Bewegen en gezondheid
https://www.rivm.nl/bewegen-en-gezondheid

Chronische ziekten (waaronder hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en kanker)
https://www.rivm.nl/chronische-ziekten

Deze bronnen laten zien dat de BRAVOS-factoren een directe relatie hebben met het risico op chronische aandoeningen én met het aantal gezonde levensjaren.

https://www.bmj.com/content/368/bmj.l6669
Healthy lifestyle and life expectancy free of cancer, cardiovascular disease, and type 2 diabetes

https://jamanetwork.com/journals/jamainternalmedicine/fullarticle/2762886
Healthy lifestyle and life expectancy at age 30 years in the US population.

https://journals.plos.org/plosmedicine/article?id=10.1371/journal.pmed.1003295
Association of healthy lifestyle with years lived without major chronic diseases.

https://journals.plos.org/plosmedicine/article?id=10.1371/journal.pmed.1003332
Healthy lifestyle and life expectancy in people with multimorbidity in the UK Biobank: A longitudinal cohort study

https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/204590
Midlife risk factors and healthy survival in men.